Ekonomia – poradniki

Działalność informacyjna niemal od zawsze towarzyszyła człowiekowi. Patrząc na historię dziejów, można powiedzieć, że ludzie od dawna podróżowali, komunikowali się, wymieniali myśli, dyskutowali, zdobywali informacje i wiedzę. Niektórzy byli lepiej poinformowani od innych i z tego potrafili czerpać korzyści. Jednak radykalne zmiany w tym zakresie nastąpiły niedawno, wraz z rozwojem technik komunikacyjnych, telefonu, radia, telewizji, a dziś Internetu i różnorodnych systemów informatycznych.

Swoją drogą zawsze gospodarki „napędzane” były informacją i wiedzą (choć na tym nie koncentrowano się i nie próbowano mierzyć) jak i innowacjami (dziś postrzeganymi głównie jako IT). Jednakże obecne zmiany w środowiskach gospodarowania, a zwłaszcza wynikające z wpływu informacji i nowoczesnych technologii informacyjnych, wirtualizacji procesów, mają charakter spektakularny, odzwierciedlany w licznych statystykach.

Ekonomiści dopiero od niedawna próbują oszacowywać wpływ procesów informacyjnych na gospodarkę. Teraz, chociaż niemal wszystkie rodzaje działalności są istotne dla procesów gospodarczych (jak w rolnictwie, przemyśle czy usługach), to uwaga kładziona jest na działania związane z informacją. Informacja jest często umiejscawiana w centrum myślenia ekonomicznego i prowadzonych badań.

Przedmiotem rozważań jest nowy kierunek w ramach badań ekonomicznych – ekonomika sektora informacyjnego. Zaprezentowano przedmiot, cele, metody i problemy badawcze tej ekonomiki szczegółowej. Przedstawiono stan i perspektywy rozwoju sektora informacyjnego w gospodarce, określając znaczenie tego sektora w procesach rozwojowych oraz główne w nim tkwiące zależności, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki polskiej.

Skoncentrowano się na wybranych, zdaniem autora, najważniejszych metodach i problemach badawczych ekonomiki sektora informacyjnego, a na tym tle poznawaniu sektora, jego istoty, podstawowych cech charakterystycznych i rozmiarów, współzależności z innymi sektorami, zwłaszcza w perspektywie ewolucyjnej.

Do realizacji celu zaproponowano 14 rozdziałów, zgrupowanych w trzech częściach.

Część I koncentruje się na podstawach ekonomiki sektora informacyjnego.

W rozdziale pierwszym zaprezentowano koncepcję modelu trójsektorowego gospodarki, obecnie poszerzaną o czwarty sektor – sektor informacyjny. Rozważania zilustrowano wynikami badań nad rozwojem trzech „tradycyjnych” sektorów (w perspektywie historycznej) jak i tworzeniem nowego sektora.

W rozdziale drugim wyodrębniono ekonomikę sektora informacyjnego, jako ekonomikę szczegółową, określając jej przedmiot, zakres i kierunki badań, przesłanki rozwoju, powiązania z innymi nurtami badawczymi (zwłaszcza ekonomiką informacji), znaczenie i implikacje sektora informacyjnego w rozwoju gospodarczym. Podsumowaniem rozważań jest chronologia dotychczasowych badań nad sektorem informacyjnym.

Kolejne rozdziały wskazują na „klasyczne” ilościowe metodyki, zaproponowane przez Fritza Machlupa (rozdział 3) oraz Marca Uri Porata (rozdział 4). Piąty rozdział prezentuje charakterystyczne mierniki oceny rozwoju sektora informacyjnego. Wskazano na główne zależności tkwiące w sektorze informacyjnym dla krajów wysoko rozwiniętych i rozwijających się. Rozważania zilustrowano oceną rozmiarów sektora informacyjnego w liczbie pracujących i produkcie narodowym brutto, według proponowanego w tej pracy czterosektorowego modelu gospodarki. Szósty rozdział zawiera przemyślenia autora o zakresie wydzielania sektora informacyjnego w gospodarce i jego pożądanej strukturze.

Część II prezentuje mierniki i metody ekonomiki sektora informacyjnego dotyczące gospodarki polskiej. Ze względu na zmienność (i odmienność) wykorzystywanych klasyfikacji statystycznych w tej pracy przyjmujemy konwencję prezentacji badań nad sektorem informacyjnym w Polsce od obecnie obowiązujących klasyfikacji (PKD ver. 2007 i ver. 2004), poprzez uprzednie EKD i KGN. Cofając się w czasie, jeśli pozwalała na to baza normatywna statystyki, poszczególne wyniki badań są „nakładane” na siebie.

Kolejne rozdziały przedstawiają metodyki własne i wyliczenia rozmiarów sektora: oparte na Polskiej Klasyfikacji Dzialalności ver. 2007 (rozdział 7), PKD 2004 oraz Europejskiej Klasyfikacji Działalności – rozdział  8 – i Klasyfikacji Gospodarki Narodowej (rozdział 11).

W rozdziale ósmym wyznaczono rozmiary sektora informacyjnego dla lat 1992–2008. Analizie poddano strukturę zatrudnienia według kategorii producentów informacji, dystrybutorów i konsumentów informacji. Dokonano porównania sektora informacyjnego gospodarki Polski z innymi krajami według kategorii pracujących. Dla tych potrzeb zaproponowano dwa podejścia badawcze – według krajów o różnym poziomie rozwoju (wielkości PKB per capita) oraz dla grupy krajów regionu, tj. Europy Środkowej.

Dziewiąty rozdział określa relacje w czterosektorowym modelu gospodarki polskiej dla ww. przedziału czasowego.

W rozdziale 10 oszacowano sektor informacyjny w ujęciu wartościowym (PKB), m.in. według metodyk opartych na klasyfikacjach PKD i PKWiU.

Rozdział 11 wydziela sektor informacyjny (dla lat 1960–1993), w tym pierwotny i wtórny (jak w koncepcji Porata), stosując wcześniej obowiązującą klasyfikację KGN, wykorzystującą odmienną od dzisiejszej metodologię gromadzenia danych statystycznych, opartą na systemie produkcji materialnej.

Dla celów porównawczych dokonano pomiaru rozmiarów analizowanego sektora w Polsce z lat 20. i 30. XX wieku oraz wydzielenia modelu czterosektorowego gospodarki, wykorzystując ówczesne międzynarodowe standardy gromadzenia danych statystycznych (rozdział 12).

Część III ma charakter podsumowujący i uzupełniający dotychczasowe rozważania. Przedstawiono utrudnienia i perspektywy badawcze ekonomiki sektora informacyjnego, wskazując na możliwości włączenia do analizowanego sektora innych, „informacyjnych” sfer. Zaproponowano inne metody ekonomiki sektora informacyjnego, w szczególności dla gospodarki polskiej.

Ostatni rozdział jest studium porównawczym rozwoju sektora informacyjnego w skali międzynarodowej. Dokonano porównania krajów, w tym Polski, według udziałów pracujących w modelu czterosektorowym gospodarki, w szczególności według rozmiarów sektora informacyjnego. Zaproponowano też Miernik Rozwoju Sektora Informacyjnego i jego pomiar na grupie 150 krajów.

Podsumowaniem rozważań jest zakończenie, w którym m.in. uwypuklono zmiany ewolucyjne w sektorze informacyjnym i kategoriach w nim zatrudnionych. Integralną część badań stanowią również aneksy (tablice danych i zestawienia szczegółowych metodyk) oraz bibliografia, gromadząca przegląd źródeł literaturowych z zakresu pomiaru rozmiarów sektora informacyjnego w gospodarce.

Niniejsza praca jest rozwinięciem badań z wcześniejszych publikacji książkowych autora z zakresu ekonomiki sektora informacyjnego.